Historia znaku – Polska Walcząca.🇵🇱
„Znak Kotwicy stał się podstawowym symbolem graficznym Polskiego Państwa Podziemnego, jego wymowa wiązała się przede wszystkim z niezłomnością narodu i jego niezachwianą walką z okupantem, a także stanowiła alegorię silnego, trwałego zakorzenienia w wartościach moralnych i tradycjach niepodległościowych. Przedstawianie znaku dawało nadzieję i krzepiło serca. Jego wykonywanie stawało się jednak czymś więcej niż przesłaniem ideologicznym, gdyż umieszczanie go na zdobycznym sprzęcie niemieckim w czasie Powstania Warszawskiego określało status własnościowy pojazdów i broni służących Powstańcom. symbolu sabotażu i dywersji Armii Krajowej.” Andrzej Gładkowski (1)
🔘Od początku istnienia Polskiego Państwa Podziemnego, władze konspiracyjne poszukiwały stylizacji graficznej, która mogła zostać wykorzystana w propagandowej walce z okupantem.
„Kotwica” Polski Walczącej została wybrana w jednym konspiracyjnych konkursów ogłoszonym w 1942r. na znak, który miał zachęcać Polaków do oporu i budować ducha patriotyzmu. Organizatorem konkursu było Biuro Informacji i Propagandy Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej.
🔘Na tajny konkurs nadesłano 27 propozycji. Autorką zwycięskiego projektu najprawdopodobniej była harcerka Anna Smoleńska „Hania”, która studiowała historię sztuki na tajnym Uniwersytecie Warszawskim. („Hania” w Szarych Szeregach działała w konspiracyjnej Organizacji Małego Sabotażu „Wawer”. Była też łączniczką sekretarz redakcji „Biuletynu Informacyjnego” AK, Marii Straszewskiej. Hania została aresztowana i zamordowana w obozie Auschwitz 30 marca 1943r.). To jedna z najbardziej poznanych wersji autorstwa znaku
🔘Rezultatem konkursu miał być znak Polski Walczącej – symbol w kształcie kotwicy, której człon w kształcie litery P symbolizuje Polskę, a ramiona literę W – walkę lub „kotwicę” – symbol nadziei na odzyskanie niepodległości.
Ostateczny kształt graficzny kotwicy nadał prawdopodobnie zapomniany dziś artysta grafik Jan Michał Sokołowski, któremu również niektórzy przypisują autorstwo znaku. Prawdopodobnie współtwórcami znaku mogła być cała grupa artystów plastyków z konspiracji.
🔘Dokładna geneza znaku Kotwicy tak jak jej dokładne autorstwo do dziś nie jest oczywiste. Do ustalenia jest między innymi, czy Kotwica powstała z własnej inicjatywy autora/autorów, czy też była inspirowana innym znakiem. Wcześniej istniały podobne znaki, używane jeszcze podczas dwudziestolecia międzywojennego. Były nimi m. in.: oznaka Przysposobienia, sygnet Wydawnictwa Polskiego R. Wagnera w Poznaniu, znak z medalu Państwowej Wyższej Szkoły Nauk Plastycznych w Poznaniu, emblemat XVI Poznańskiej Drużyny Harcerskiej, znaki graficzne wydawnictw: Przeworskiego i Pamiętnika Warszawskiego.
🔘To miał być łatwy w wykonaniu znak, który można szybko i łatwo malować na murach, chodnikach i fasadach domów. Jako pierwsi „Kotwicę” wykorzystali członkowie konspiracyjnej organizacji małego sabotażu „Wawer”, którzy 20 marca 1942r. umieścili ją na murach okupowanej Warszawy. Prawdopodobnie pierwszy znak pojawił się przy na kamiennej cukierni Lardellego przy ul. Polnej 30. Najczęściej posługiwali się oni kredą, farbą asfaltową lub smołą, używany był też szablon malowany watą nasączoną farbą.
🔘Jako ważną postać mającą zasługi w upowszechnianiu i propagowaniu znaku warto wspomnieć też Jana Bytnara „Rudego” (również autor haseł tj. „Tylko świnie siedzą w kinie”). Był twórcą szablonu ze znakiem i pieczątek, opracował też urządzenie do malowania znaku, zwane „wiecznym piórem” Był to możliwy do ukrycia pod ubraniem zestaw składający się z segmentowych części długiego kija lub rurek. Na końcu tak zestawionej tyczki umieszczona była mała puszka z farbą do malowania, z wojłokowym knotem, który wystawał na zewnątrz. Knot był „piszącą stalówką”. Uwrażliwiało to malowanie znaku wysoko w widocznych miejscach.
🔘Po wojnie symbol Polski Walczącej został wykorzystywany wielu odznaczeniach, pomnikach a także m.in. w logo Muzeum Powstania Warszawskiego. Liczne stylizacje znaku widnieją na sztandarach organizacji kombatanckich, a także na sztandarach i naszywkach mundurowych kilkudziesięciu współczesnych jednostek wojskowych, które dziedziczą tradycję formacji konspiracyjnych.
(…)Tak czy inaczej – znak kotwicy opanował stolicę i jest prawdopodobne, że rozpowszechni się po całym kraju. Niech idzie w świat! Niech niepokoi wroga, niech świadczy – że Polska Walcząca żyje i czuwa…” [16 kwietnia 1942 r. „Biuletyn Informacyjny”]
_______________________________________________________________________
źródło: (1) [„Symbol Polski Walczącej” autor: Andrzej Gładkowski]
autor zdjęcia: Edward Dziewoński (1945r. Warszawa – Śródmieście Południowe, ul. Polna 30 przy cukierni Lardellego. Aktorka Alina Janowska – łączniczka Batalionu „Kiliński”, pod pseudonimem „Alina” Na kamiennej balustradzie namalowana „kotwica”)